گراز در ایران

گرازها در مناطق جنگلی، بیشه‌زار‌ها، بوته‌زارها و دشت‌های مناطق یریان از جمله گیلان، مازندران، گرگان، خراسان، آذربایجان، کردستان، کرمانشاه، همدان، لرستان، خوزستان و سیستان و بلوچستان پراکنش دارند.
گرازها مناطق پر آب با پوشش گیاهی بلند را ترجیح می‌دهد.
در ایران گرازها بیشتر در مناطق باتلاق‌ها جنگل‌های برگریز، بیشه‌زارها، نیزارها و بوته‌زارها، کنار رودها و مرداب‌ها دیده می‌شوند.
همچنین در بوته‌زارهای جنوب شرق ایران و به ویژه در جنگل‌های بلوط رشته کوه البرز و رشته کوه زاگرس این حیوان بومی ایران زیستگاه نیز دارد.
علی رغم این که گرازها مناطقی با پوشش گیاهی متراکم و باتلاقی را ترجیح می‌دهد، اما این حیوان در جنوب ایران در دشت ارژن در دشت‌های نسبتاً باز و در بین درختان پسته وحشی نیز دیده شده است.
این حیوانات سریع و با زندگی شبانه هستند، آنها شناگرهای خوبی هستند.
بدن آنها بسیار تنومند است. اگر چه به طور معمول آنها بی‌آزار هستند، اما آنها در صورت تهدید و خطر می‌توانند بسیار خطرناک شوند.
بخصوص گزار زخمی بسیار تهاجمی و خطر‌آفرین است.
ناخن‌های گراز دراز است، در صورت مواجهه با خطر کشیدن ناخن روی زمین آماده نبرد می‌شود.
به غیر از نرهای مسن که انفرادی زندگی می‌کنند، سایر گرازهای وحشی در گروه‌ها زندگی می‌کنند.
آنها معمولاً حیوانات اجتماعی هستند. قلمروی گراز مساحتی در حدود ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر مربع است.
گله‌های این حیوانات تا حدود ۵۰ گراز نیز می‌رسد. این گروه‌ها متشکل از گزارهای ماده و گرازهای جوان نر و ماده و بچه‌ها هستند.
این گروه به رهبری یک گراز قدیمی در کنار هم تغذیه، استراحت و می‌خوابند.
در فصل پاییز در زمان جفتگیری، نرهای مسن به این گروه می‌پیوندد. پس از جفت‌گیری، ماده به تنهایی زندگی خواهد کرد.
طول عمر آنها بیش از 15سال است.
حس شنوایی آنها عالی است.
بینایی آنها نسبتاً ضعیف است و فاقد بینایی رنگی است.
گرازها یکی از چهار گونه پستانداران شناخته شده در دنیا هستند که دارای بدن مقاوم در برابر زهر مار هستند.
ببر، گرگ، پلنگ، خرس و کفتار راه‌راه شکارچیان طبیعی گرازها هستند.
شکارچیان طبیعی بچه گرازهای کوچک معمولا مارهای بزرگ، پرندگان شکاری بزرگ و بسیاری از گربه‌سانان وحشی هستند.
روی هم رفته در ایران به دلیل زادولد زیاد و تعداد کم شکارچیان طبیعی این حیوان، فراوانی آنها در زیستگاه‌هاشان زیاد است.
همچنین حرام بودن گوشت این حیوان در اسلام، شکار به خاطر گوشت صورت نمی‌گیرد.
این عامل نیز در افزایش جعمیت آنها نیز نقش داشته است.
نقش گراز در طبیعت هم مثبت است هم منفی. نقش منفی آنها، به خاطر دخالت بشر در طبیعت ایجاد شده است.
با کم بودن شکارچیان طبیعی آنها مانند ببرها، جمعیت گرازها، در بعضی از مناطق پراکنش به سرعت افزایش یافته است.
این امر در بازسازی و بازیابی جنگل‌ها تأثیر منفی دارد. تعداد زیاد گراز همچنین می‌تواند تنوع زیستی محلی را نیز کاهش دهد.
این به علت رفتار طبیعی آنها برای حفر خاک به منظور پیدا کردن غذا است.
این رفتار، منجر به آسیب رساندن به ریشه نهال‌های درختان جوان در جنگل‌ها می‌‌شود.
در صورت عدم کنترل جمعیت گرازهای وحشی، این حیوانات بومی ایران می‌توانند تأثیرات منفی بر روی جنگل‌ها داشته باشند.
از سوی دیگر گرازها با حفر خاک برای تغذیه بخصوص در زمستان، با از بین بردن پوشش یخ و برف زمین برای حیوانات دیگری مثل قرقاول و گوزن نیز غذا فراهم می‌کنند. در کوه‌های البرز گاهی قرقاول‌ها را در حال چریدن در کنار گرازها می‌توان دید.
هرچند گرازها مقدار زیادی از بذر درختان بلوط و مازو را می‌خورند اما تعداد متعادل آن‌ها در عمل به حفاظت از جنگل منجر می‌شود. همچنین آنها زیر و رو کردن خاک موجب می‌شوند مواد گیاهی در خاک ادغام شود.
بخصوص با همکاری این حیوان، در جنگل‌های زاگرس بلوط‌های مخفی شده توسط سنجاب ایرانی در خاک کاشته می‌شود. همچنین زیر و رو کردن خاک توسط گرازها به خارج شدن لارو حشرات مضر برای درختان منجر می شود.
این حشرات توسط حیوانات دیگر از جمله پرندگان خورده می‌شوند یا از سرما می‌میرند.